Bordro Nedir, Brütten Nete Maaş Nasıl Hesaplanır?

Bordro nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Bordro, işverenin bir ay içinde çalışanlarına ödediği ücretleri, bu ücretlere yapılan eklemeleri ve ücretlerden kesilen prim ve vergileri çalışan bazında gösteren resmi kayıttır. Vergi Usul Kanunu’na göre ücret ödeyen her işveren bu kaydı her ay tutmak zorundadır. Bordro aynı zamanda iki sorunun cevabını verir: çalışanın eline ne geçecek ve işveren o ay toplamda ne ödeyecek?

Bu yazıda konuya işveren masasından bakıyoruz. Bordronun yasal dayanağını, bir maaş bordrosunda yer alan yedi temel kalemi ve 2026 oranlarıyla brütten nete hesabın adımlarını kurgusal bir örnekle gösteriyoruz. Son bölümde, brüt ücretin üzerine eklenen işveren maliyetini ve sık yapılan hesaplama hatalarını ele alıyoruz.

Bordro nedir ve işveren hangi kurallara göre hazırlar?

Bordro, ücret ödemesinin hem vergi hem sosyal güvenlik hem de iş hukuku açısından belgesidir. Tek bir tablo üç ayrı mevzuatın sorusunu cevaplar. Bu nedenle bordroyu yalnızca “maaş listesi” olarak görmek, sonradan düzeltilmesi zor hatalara kapı açar.

Vergi Usul Kanunu’nun 238. maddesi ücret bordrosunda en az şu bilgilerin yer almasını ister: çalışanın adı soyadı, birim ücreti (aylık, günlük, saatlik ya da parça başı), çalışma süresi ve ücret üzerinden hesaplanan vergiler. Bir aya ait bordro, ertesi ayın yirminci gününe kadar hazırlanıp tarihlenir ve işletme sahibi veya müdürü ile bordroyu düzenleyen kişi tarafından imzalanır. Kanun biçim konusunda serbestlik tanır; işveren bu asgari bilgileri taşıması şartıyla bordroyu dilediği düzende hazırlayabilir.

Saklama süresi de kanunla belirlenmiştir. Vergi Usul Kanunu’nun 253. maddesine göre defter tutan işletmeler, belgelerini ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl muhafaza eder. Bordro bu belgelerden biridir ve bir vergi incelemesinde ya da SGK denetiminde ilk istenen kayıtlar arasında yer alır.

Maaş bordrosu ile ücret hesap pusulası aynı şey mi?

Maaş bordrosu işverenin tuttuğu toplu kayıttır, ücret hesap pusulası ise çalışana verilen kişisel dökümdür. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 37. maddesi, işverenin ücret ödemesinde çalışana imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermesini zorunlu tutar. Pusulada ödeme günü, ilgili dönem, fazla çalışma ve tatil ücretleri gibi eklemeler ile vergi, sigorta primi, avans, nafaka ve icra kesintileri ayrı ayrı gösterilir.

Kanun bu pusulayı damga vergisinden ve her türlü harçtan muaf tutar. Uygulamada çoğu şirket, bordro programının ürettiği kişi bazlı çıktıyı pusula olarak kullanır. Çalışanın “maaşım neden bu ay farklı?” sorusunun cevabı da genellikle bu belgededir.

İş Kanunu’nun 32. maddesi ücretin en geç ayda bir ödenmesini ister. Bordro takvimi de bu nedenle aylıktır: ay kapanır, puantaj kesinleşir, bordro hesaplanır, ödeme yapılır ve kesintiler bir sonraki ay beyan edilir.

Bordro kalemleri: maaş bordrosunda yer alan 7 temel kalem

Bir maaş bordrosu, satır sayısı ne olursa olsun yedi temel kalem etrafında kurulur. Aşağıdaki sıralama, hesaplamanın da izlediği sıradır; her kalem bir sonrakinin matrahını belirler.

• Brüt ücret ve ek ödemeler: sözleşmedeki aylık ücrete fazla çalışma, prim, ikramiye ve benzeri ödemeler eklenir.
• SGK sigortalı primi: prime esas kazancın %14’ü (%9 malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası, %5 genel sağlık sigortası).
• İşsizlik sigortası sigortalı payı: prime esas kazancın %1’i.
• Gelir vergisi: brüt ücretten sigortalı primleri düşüldükten sonra kalan matraha artan oranlı tarifeyle hesaplanır.
• Damga vergisi: brüt ücretin binde 7,59’u.
• Asgari ücret istisnası: asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi, hesaplanan vergiden düşülür.
• Diğer kesintiler: avans mahsubu, icra ve nafaka kesintisi ya da otomatik katılımlı bireysel emeklilik kesintisi gibi yasal olmayan veya kişiye özel kalemler.

Bu yedi kalemden sonra kalan tutar net ücrettir. İlk beşi oran ve tarifeye bağlıdır, altıncısı yılın asgari ücretine göre hesaplanır, yedincisi ise çalışanın kişisel durumuna göre değişir.

Prim oranları nereden gelir?

Sigortalı primleri 5510 sayılı Kanun’un 81. maddesinde belirlenmiştir. Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi prime esas kazancın %21’idir; bunun %9’unu sigortalı, %12’sini işveren öder. Genel sağlık sigortası primi %12,5’tir ve %5’i sigortalıya, %7,5’i işverene aittir. İşsizlik sigortası primi ise 4447 sayılı Kanun’a göre %1 sigortalı, %2 işveren ve %1 Devlet payı olarak alınır.

Primin hesaplandığı tutarın bir alt ve bir üst sınırı vardır. SGK’ya göre 2026 yılında özel sektörde aylık prime esas kazanç alt sınırı 33.030 TL, üst sınırı 297.270 TL’dir. 5510 sayılı Kanun’un 82. maddesi üst sınırı günlük alt sınırın 9 katı olarak belirler; brüt ücreti bu tutarı aşan çalışanlarda primler üst sınır üzerinden hesaplanır.

Prime esas kazanca girmeyen ödemeler

Her ödeme prim matrahına girmez. 5510 sayılı Kanun’un 80. maddesi ayni yardımları, ölüm, doğum ve evlenme yardımlarını, görev yolluklarını, kıdem ve ihbar tazminatını prime esas kazanç dışında sayar. Kanunun güncel metnine göre işyerinde yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı da prime tabi tutulmaz.

Aynı madde, işverenin çalışan için ödediği özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payının aylık toplamda asgari ücretin %30’unu aşmayan kısmını da prim matrahı dışında bırakır. Bu istisnaların gelir vergisi tarafındaki karşılığı farklı olabilir; bir ödemenin primden istisna olması, vergiden de istisna olduğu anlamına gelmez. Bordroda her yan ödeme için iki ayrı kontrol gerekir.

Brütten nete maaş hesaplama nasıl yapılır?

Brütten nete maaş hesaplama, brüt ücretten sırasıyla sigortalı primleri, gelir vergisi ve damga vergisi düşülerek net ücrete ulaşma işlemidir. Asgari ücretin üzerindeki ücretlerde asgari ücret istisnası hesaplanan vergilerden indirilir. Sıra önemlidir: gelir vergisi matrahı, primler düşüldükten sonra bulunur.

Bordro hesaplama adımları şöyle ilerler:

• Brüt ücreti ve o aya ait ek ödemeleri toplayın; prim matrahına girmeyen tutarları ayırın.
• Prime esas kazancın %14’ünü SGK sigortalı primi, %1’ini işsizlik sigortası primi olarak hesaplayın.
• Brüt ücretten bu iki primi düşerek gelir vergisi matrahını bulun.
• Matrahı, çalışanın yıl başından o aya kadarki kümülatif matrahını dikkate alarak tarifeye göre vergilendirin.
• Brüt ücretin binde 7,59’u oranında damga vergisini hesaplayın.
• Asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi tutarlarını hesaplanan vergilerden düşün.
• Brüt ücretten tüm kesintileri çıkarın; varsa avans, icra veya bireysel emeklilik kesintisini en sona bırakın.

Ücret gelir vergisi tarifesi, Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesine göre 2026 yılında 190.000 TL’ye kadar %15, 400.000 TL’ye kadar %20, 1.500.000 TL’ye kadar %27, 5.300.000 TL’ye kadar %35 ve üzeri için %40’tır. Dilim tutarları 332 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile belirlendi. Tarifenin beyanname tarafındaki işleyişini muhtasar beyanname nedir yazımızda ayrıca anlattık.

Örnek bordro hesaplama: 60.000 TL brüt ücret (Ocak 2026)

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Ocak 2026’da işe başlayan, aylık brüt ücreti 60.000 TL olan, ek ödemesi ve teşviki bulunmayan bir çalışanı varsayalım. Rakamlar 2026 oranlarıyla ve yalnızca yasal kesintiler dikkate alınarak hesaplandı.

İstisna satırındaki 28.075,50 TL, brüt asgari ücretten sigortalı primi ve işsizlik primi düşüldükten sonra kalan matrahtır. Gelir Vergisi Kanunu’nun 23. maddesinin 18. bendi bu tutara isabet eden ücreti vergiden istisna tutar. Aynı tutar 2026 net asgari ücretine eşittir, çünkü asgari ücretli bir çalışandan gelir vergisi ve damga vergisi kesilmez.

Kümülatif matrah: net maaş yıl içinde neden düşer?

Gelir vergisi aylık değil, yıllık kümülatif matraha göre hesaplanır. Örnekteki çalışanın aylık matrahı 51.000 TL olduğundan, Mart sonunda kümülatif matrah 153.000 TL’ye, Nisan’da ise 204.000 TL’ye ulaşır. Nisan bordrosunda matrahın 190.000 TL’yi aşan 14.000 TL’lik kısmı %20 ile vergilendirilir.

Bu durumda Nisan’da hesaplanan gelir vergisi 8.350 TL’ye, ödenecek gelir vergisi 4.138,67 TL’ye çıkar ve net ücret 46.656,63 TL’ye iner. Brüt ücret değişmediği hâlde çalışanın eline yaklaşık 700 TL daha az geçer. İstisna tutarı da asgari ücretin kümülatif matrahına göre hesaplandığı için yılın ikinci yarısında değişebilir; bordroyu her ay güncel kümülatif değerlerle kapatmak gerekir.

Yıl ortasında işe başlayan çalışanlarda kümülatif matrah, önceki işverenden gelen bilgiye göre devralınır. Bu bilgi eksik girilirse ilk aylarda düşük, sonraki aylarda yüksek vergi kesilir. Çalışanla ilk görüşmede net ücret konuşuluyorsa, bu etkiyi baştan açıklamanızı öneririz.

Bordro hesaplama ve işverenin gerçek maliyeti

Brüt ücret işverenin ödediği toplam tutar değildir. İşveren, brüt ücretin üzerine kendi prim paylarını ekler ve bunları sigortalı primleriyle birlikte SGK’ya öder. Bütçe planında doğru rakam bu toplam maliyettir.

5510 sayılı Kanun’un 81. maddesinin (ı) bendi, şartları sağlayan özel sektör işverenlerinin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası işveren hissesinin 2 puanlık kısmının Hazinece karşılanmasını öngörür. SGK’nın güncel teşvik listesine göre bu indirim imalat sektöründe 2026 sonuna kadar 5 puan olarak uygulanır. Örnekteki çalışan için 2 puanlık indirim 1.200 TL eder ve aylık maliyeti 73.050 TL’ye indirir.

İndirimin şartları vardır. Bildirgelerin ve beyannamelerin yasal süresinde verilmesi, sigortalı hissesi ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesinin süresinde ödenmesi ve SGK’ya prim borcu bulunmaması gerekir. SGK’nın aynı listesinde 2026 için asgari ücret desteği günlük 42,33 TL, aylık 1.270 TL olarak yer alır; destekten yararlanma şartlarını ilk bordrodan önce kontrol etmek gerekir.

Bordro nedir sorusu sahada neden yanlış cevaplanır?

Bordro nedir diye sorulduğunda çoğu işveren “maaşın hesaplandığı tablo” der. Oysa bordro, çalışanın sigortalılık geçmişini, işverenin vergi kesintisini ve teşvik hakkını aynı anda belirleyen kayıttır. Danışanlarımızın dosyalarında en sık karşılaştığımız hatalar da bu farkın gözden kaçmasından doğar:

• Net ücret üzerinden anlaşıp kümülatif matrah etkisini sözleşmeye yansıtmamak
• Yemek, yol veya özel sağlık sigortası gibi yan ödemelerde prim ve vergi istisnalarını tek kural sanmak
• Ay içinde işe başlayan ya da ayrılan çalışanda prim gününü ve kıst ücreti yanlış hesaplamak
• Yıl ortasında gelen çalışanın önceki kümülatif matrahını almadan ilk bordroyu kapatmak
• Bordro kesinleşmeden ödeme yapıp farkı bir sonraki aya taşımak

Bu hataların bir kısmı çalışanın ayrılışında yeniden karşınıza çıkar. Son ayın ücreti, prim günü ve ayrılış kodu birlikte doğru bildirilmezse düzeltme zinciri uzar; ayrılış sürecindeki bildirim kurallarını işten çıkış bildirgesi yazımızda topladık. Diğer beyan ve kesinti yükümlülükleri için vergi mevzuatı kategorimize göz atabilirsiniz.

Akal CPA olarak bordroyu ay sonunda çalıştırılan bir hesap programı olarak değil, işverenin personel maliyetini ve yasal riskini yöneten bir süreç olarak görüyoruz. Bordrolama hizmetlerimizde puantajdan brütten nete hesaba, ücret hesap pusulalarından SGK ve vergi bildirimlerine kadar her ayın döngüsünü tek takvimde yürütüyoruz. Yabancı ortaklı şirketlerde bordro verisini ana şirketin istediği raporlama biçimine de uyarlıyoruz.

Kaynaklar: SGK: 2026 prime esas kazanç miktarları · SGK: Güncel sigorta primi teşvik, destek ve indirimleri · 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr)

Son güncelleme: 17.10.2026