Amortisman Nedir, Duran Varlıklar Nasıl Gider Yazılır?

Amortisman nedir sorusunun kısa cevabı şudur: amortisman, işletmede bir yıldan uzun kullanılan ve zamanla yıpranan bir varlığın maliyetinin, tek seferde değil, kullanıldığı yıllara bölünerek gider yazılmasıdır. Bir şirket 100.000 TL’ye bilgisayar aldığında bu tutarın tamamı o yılın kârından düşülmez. Vergi Usul Kanunu (VUK) maliyeti faydalı ömre yayar ve her yıl düşülecek payı belirli kurallara bağlar.

Bu yazıda amortisman nedir sorusunu mevzuat, hesap ve kayıt tarafıyla birlikte ele alıyoruz: amortismanın dayanağını, VUK’un 313 ile 321. maddeleri arasındaki kuralları, normal ve azalan bakiyeler yöntemini ve yıl sonunda atılan yevmiye kaydını anlatıyoruz. Varlık bazında oran listesine girmiyoruz; oranlara yalnızca örnek hesap için başvurduk.

Amortisman nedir ve şirket için neden önemlidir?

Amortisman nedir diye soran bir şirket sahibine verilecek en pratik cevap şudur: amortisman, duran varlığa ödenen bedelin kâr-zarar hesabına yıllar içinde, parça parça aktarılmasıdır. Böylece varlık hangi yıllarda gelir yaratıyorsa maliyeti de o yıllara düşer. Bir makinenin bütün bedelini alındığı yıl gider yazmak, o yılı zararlı, sonraki yılları ise olduğundan kârlı gösterirdi.

Vergi açısından amortisman, kurumlar vergisi ve gelir vergisi matrahını azaltan bir giderdir. Muhasebe açısından ise bilançodaki varlık değerinin gerçeğe yaklaşmasını sağlar. Bu yüzden amortisman tablosu, yalnızca beyanname dönemlerinde açılan bir dosya değil, şirketin varlık kaydının kendisidir.

Amortismanın yıllık tutarı, gelir tablosu içinde varlığın kullanıldığı fonksiyonun giderine girer. Üretim makinesinin payı maliyete, yönetim bilgisayarının payı genel yönetim giderine yansır. Bu ayrımı doğru yapmak, brüt kârın ve faaliyet kârının doğru okunması için de gereklidir.

VUK 313-321: amortismanın yasal çerçevesi

Amortisman kuralları Vergi Usul Kanunu’nun “Amortismanlar” başlıklı üçüncü kısmında yer alır. Aşağıda her maddenin ne söylediğini sade bir dille özetledik. Ayrıntı için kanun metnini esas almanızı öneririz.

Madde 313: hangi varlıklar amortismana tabidir?

VUK 313’e göre işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya ya da değer kaybına uğrayan gayrimenkuller amortismana tabidir. Gayrimenkul gibi değerlenen kıymetler, alet, edevat, mefruşat, demirbaşlar ve sinema filmleri de bu kapsama girer. Bu kıymetlerin maliyet bedeli, kanundaki esaslara göre yıllar içinde yok edilir.

Aynı madde küçük tutarlı alımlar için bir kolaylık getirir. Değeri belirli bir haddi aşmayan peştamallıklar ile alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar, amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabilir. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın “Amortisman Ayırmada Alt Sınır” tablosuna göre bu had 2026 için 12.000 TL’dir ve 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile belirlenmiştir. Bir yıl önce, 2025’te aynı had 9.900 TL idi.

Haddin uygulanmasında dikkat edilecek nokta, iktisadi ve teknik bütünlüktür. Bir arada kullanılmak üzere alınan masa, sandalye ve dolap takımında had, her parçaya ayrı ayrı değil, takımın toplamına uygulanır. Kanun bu durumda haddin topluca dikkate alınacağını açıkça söyler.

Madde 314 ve 316: arazi ve madenler

Boş arazi ve boş arsalar amortismana tabi değildir, çünkü kullanımla yıpranmazlar. Tarım işletmelerindeki meyve bahçeleri ve bağ gibi tarım tesisleri ile işletmede inşa edilen yollar ve harklar ise bu kuralın istisnasıdır. Madenler ve taş ocakları için 316. madde ayrı bir düzen kurar: değer kaybı cevherin azalmasına bağlı olduğundan oranlar başvuru üzerine maden bazında belirlenir.

Madde 315: normal amortisman nasıl hesaplanır?

Normal amortisman, varlığın amortismana tabi değerinin her yıl aynı oranla ve eşit tutarda gider yazılmasıdır. VUK 315’e göre mükellefler bu oranları Hazine ve Maliye Bakanlığının ilan ettiği listeden alır. Oranlar belirlenirken varlıkların faydalı ömrü esas alınır, yani oran 1’in faydalı ömre bölünmesiyle bulunur.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yayımladığı amortisman oranları tablosuna göre beton, kargir, demir ve çelik idare binalarında faydalı ömür 50 yıl, normal oran %2’dir. Aynı tabloda kişisel bilgisayarlar 4 yıl ve %25, işyerinde kullanılan mobilya ve demirbaşlar 5 yıl ve %20 ile yer alır. Kalemlerin tam listesi ve dayanak tebliğleri, aşağıda bağlantısını verdiğimiz tabloda bulunur.

Mükerrer madde 315: azalan bakiyeler yöntemi nasıl uygulanır?

Azalan bakiyeler yöntemi, amortismanın her yıl varlığın kalan net değeri üzerinden hesaplandığı, bu yüzden ilk yıllarda daha yüksek tutarın gider yazıldığı yöntemdir. Kanuna göre bu yöntemin oranı, %50’yi geçmemek üzere normal amortisman oranının iki katıdır. Yöntemi yalnızca bilanço esasına göre defter tutan mükellefler seçebilir.

Her yıl amortisman hesaplanacak değer, varlığın maliyetinden o güne kadar ayrılmış amortismanların toplamı düşülerek bulunur. Süre ise normal amortisman oranına göre belirlenir. Sürenin son yılına kalan değer, o yıl tamamen gider yazılır.

Madde 317 ve 318: fevkalade amortisman ve oranların geçerliliği

Fevkalade amortisman, yangın, deprem, su basması gibi afetlerle değer kaybeden, yeni icatlar yüzünden teknik verimi düşen ya da zorunlu yoğun çalışmayla normalden fazla aşınan varlıklar için uygulanır. Bu oran kendiliğinden kullanılmaz. Mükellef başvurur, ilgili bakanlığın görüşü alınır ve Bakanlık her işletme için ayrı oran belirler.

VUK 318’e göre Bakanlığın ilan ettiği oranlar, ilanın yapıldığı hesap döneminden itibaren geçerlidir. İşletmeye özel belirlenen oranlar ise başvurunun yapıldığı dönemden geçerli olur. Bakanlık oranları gerektiğinde değiştirmeye de yetkilidir; 319. madde ise yürürlükten kaldırılmıştır.

Madde 320 ve mükerrer 320: süre ve yöntem seçimi

Amortisman süresi, varlığın aktife girdiği yıldan başlar. Genel kuralda varlık yılın hangi ayında alınırsa alınsın o yıl için tam yıllık amortisman ayrılır. Binek otomobillerinde ise aktife girilen yıl için yalnızca kalan aylar kadar amortisman ayrılır, ay kesri tam ay sayılır ve kalan pay sürenin son yılında gider yazılır. Faaliyeti binek otomobil kiralamak veya işletmek olanların bu amaçla kullandığı araçlar bu kuralın dışındadır.

7338 sayılı Kanunla 2021’de eklenen hükümler iki seçenek daha getirdi. Dileyen mükellef, yeni aktife alınan varlıklar için amortismanı kullanıma hazır olduğu günden başlatıp gün esasına göre hesaplayabilir. Ayrıca Bakanlığın belirlediği faydalı ömürden kısa olmamak şartıyla daha uzun bir süre seçilebilir; bu süre Bakanlığın süresinin iki katını ve 50 yılı aşamaz.

Mükerrer 320. madde yöntem seçimini sınırlar. İktisadi ve teknik bütünlük taşıyan varlıklar için normal ve azalan bakiyeler yöntemlerinden yalnızca biri uygulanabilir. Normal yönteme başlanan varlıkta geri dönüş yoktur; azalan bakiyelerden normal yönteme geçen mükellef ise bunu beyannamesinde veya ekindeki bilançoda belirtir ve kalan değeri kalan süreye eşit olarak böler.

Madde 321: amortisman hesaplarda nasıl gösterilir?

VUK 321’e göre ayrılan amortisman, hesaplarda ayrıca gösterilmek şartıyla iki şekilde izlenebilir. Ya doğrudan varlığın değerinden düşülür ya da pasifte ayrı bir karşılık hesabında toplanır. Tek Düzen Hesap Planı ikinci yolu izler ve birikmiş amortismanı varlık hesabından ayrı bir düzenleyici hesapta tutar.

Amortisman yöntemleri tek tabloda

Amortisman nedir sorusunun pratikteki karşılığı, hangi yöntemin seçildiğine göre değişir. Uygulamada şirketlerin karşılaştığı amortisman yöntemleri beş başlıkta toplanır. Aşağıdaki tablo her yöntemin dayanağını, kimin kullanabileceğini ve temel kuralını özetliyor. Madenlere özgü düzen, kapsamı dar olduğu için tabloya alınmadı.

Normal amortisman ile azalan bakiyeler arasında örnek karşılaştırma

Kurgusal bir örnekle iki yöntemi yan yana koyalım. Bilanço esasına göre defter tutan bir limited şirket, 2026 yılında yönetim ofisi için KDV hariç 100.000 TL’ye bilgisayar ve sunucu donanımı alıyor. Faydalı ömrü 4 yıl, normal oranı %25 kabul ediyoruz. Tutar 12.000 TL’lik haddi aştığı için doğrudan gider yazılamaz.

Normal yöntemde şirket dört yıl boyunca her yıl 25.000 TL amortisman ayırır. Azalan bakiyeler yönteminde oran %50 olur ve her yıl kalan değer üzerinden hesaplanır. İlk yıl 50.000 TL, ikinci yıl kalan 50.000 TL’nin yarısı olan 25.000 TL, üçüncü yıl 12.500 TL ayrılır. Dördüncü yıl son yıl olduğu için kalan 12.500 TL’nin tamamı gider yazılır.

İki yöntemde de toplam gider 100.000 TL’dir; değişen, giderin yıllara dağılışıdır. Azalan bakiyeler ilk yılların matrahını düşürür, sonraki yıllarda ise daha az gider bırakır. Hangisinin şirketiniz için uygun olduğu, önümüzdeki yılların kâr beklentisine ve yatırım planına bağlıdır; bu kararı varlığı aktife almadan önce vermek gerekir.

Amortisman muhasebe kaydı nasıl yapılır?

Amortisman muhasebe kaydında yıl sonunda ilgili gider hesabı borçlanır, 257 Birikmiş Amortismanlar hesabı alacaklanır. Varlığın kendi hesabı, yani 252 Binalar, 253 Tesis, Makine ve Cihazlar, 254 Taşıtlar veya 255 Demirbaşlar, alış bedeliyle kalır ve amortisman yüzünden azaltılmaz. Hesap kodlarını Gelir İdaresi Başkanlığı’nda yayımlanan Tek Düzen Hesap Planı ekinden doğruladık.

Tek Düzen Hesap Planı’na göre 255 Demirbaşlar hesabı, büro makineleri ile masa, koltuk, dolap ve mobilya gibi varlıkları izler. 257 hesabının işleyişinde ayrılan amortisman ilgili gider hesabı karşılığında bu hesaba alacak yazılır. Varlık satıldığında, devredildiğinde veya kullanılamaz hâle geldiğinde ise 257 borçlanır, varlık hesabı alacaklanır.

Örnekteki bilgisayar alımı için iki kayıt atılır:

• Alış kaydı: 255 Demirbaşlar 100.000 TL ve 191 İndirilecek KDV borç, 320 Satıcılar alacak yazılır. KDV, varlığın maliyetine girmez; nasıl indirildiği ve devreden tutarın nasıl izlendiği KDV iadesi muhasebe kaydı yazımızın konusudur.
• Yıl sonu amortisman kaydı (normal yöntem): 770 Genel Yönetim Giderleri 25.000 TL borç, 257 Birikmiş Amortismanlar 25.000 TL alacak yazılır. Varlık üretimde kullanılsaydı borç tarafında 730 Genel Üretim Giderleri yer alırdı.

Dört yılın sonunda 257 hesabındaki birikmiş tutar 100.000 TL’ye ulaşır ve bilançoda bilgisayarın net değeri sıfır görünür. Varlık kullanılmaya devam ettiği sürece 255 ve 257 hesaplarında kalabilir. Satış hâlinde VUK 328’e göre alınan bedel ile net değer arasındaki fark kâr veya zarar olarak kaydedilir.

Kayıtların gün gün izlenmesi, mizan kontrolleri ve sabit kıymet kartlarının tutulması için genel muhasebe hizmetlerimiz sayfasına göz atabilirsiniz.

Sahada sık gördüğümüz amortisman hataları

Amortisman nedir sorusunu iyi bilen ekiplerde bile yıl sonu kapanışlarında hatalar çıkabiliyor. Karşılaştığımız amortisman sorunlarının çoğu hesap tekniğinden değil, kayıt disiplininden doğar. En sık gördüklerimiz şunlardır:

• Bir yılı atlamak: Amortisman bir yıl ayrılmazsa o pay kaybolur. VUK 320’ye göre amortismanın yapılmaması veya düşük oranla yapılması süreyi uzatmaz, kalan pay sonraki yıllara eklenemez.
• Takımı parça parça değerlendirmek: Birlikte kullanılan demirbaşları ayrı faturalara bölüp her birini haddin altında göstermek kanunun bütünlük kuralına aykırıdır.
• Binek otomobilde tam yıl ayırmak: Kıst amortisman kuralı unutulursa aktife girilen yılın gideri fazla gösterilir.
• Yöntemi ortada değiştirmek: Normal yöntemle başlanan bir varlığı sonradan azalan bakiyelere almak mümkün değildir.
• Sabit kıymet kartı tutmamak: Hangi varlığın hangi yıl, hangi oranla ve hangi yöntemle aktife girdiği kartta görülmezse inceleme sırasında açıklama yapmak zorlaşır.

Biz yeni bir varlık aktife girdiğinde fatura, kullanıma hazır olma tarihi, seçilen yöntem ve süre bilgisini aynı kartta topluyoruz. Bu kart, hem geçici vergi dönemlerinde hem yıl sonunda amortisman tablosunun dayanağı olur. Yabancı ortaklı şirketlerde ana şirketin raporlama paketi farklı bir faydalı ömür isteyebildiği için kartta iki ayrı süre izlemek de işinizi kolaylaştırır.

Amortisman kurallarının tam metnini Vergi Usul Kanunu’nun mevzuat.gov.tr’deki güncel metninde, varlık bazında faydalı ömür ve oranları ise Gelir İdaresi Başkanlığı’nın amortisman oranları tablosunda bulabilirsiniz. Beyan, kayıt ve vergi türleriyle ilgili diğer yazılarımız Vergi Mevzuatı kategorisinde yer alır.