Geçici Vergi Nedir, Şirketler Hangi Dönemlerde Öder?

Geçici vergi nedir sorusunun kısa cevabı şöyle: Geçici vergi, şirketlerin ve ticari kazanç sahiplerinin yıl içindeki üç aylık kazançları üzerinden peşin ödediği ve yıl sonunda yıllık vergiden düşülen bir ön ödemedir. Ayrı bir vergi türü değildir; o yılın kurumlar vergisinin ya da gelir vergisinin taksitle, kazanç oluştukça tahsil edilmesidir. Şirketin vergi yükünü artırmaz, ama ödemenin zamanını öne çeker ve nakit planını doğrudan etkiler.

Bu yazıda geçici vergiyi kimlerin ödediğini, 2026’daki dört dönemi ve son günleri, oranın nasıl belirlendiğini ve kümülatif hesabın nasıl işlediğini anlatıyoruz. Kurgusal rakamlarla dört dönemlik bir örnek yaptık; yıl sonundaki mahsup ve iade adımını da ele aldık.

Geçici vergi nedir ve neden var?

Geçici vergi, cari yılın vergisine mahsup edilmek üzere yıl içinde alınan bir peşin vergidir ve dayanağını Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120’nci maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32’nci maddesinden alır. Kurumlar vergisi mükellefleri, Gelir Vergisi Kanunu’ndaki esaslara göre ama kendi kurumlar vergisi oranlarıyla geçici vergi öder.

Sistemin mantığı basit: devlet, vergiyi kazancın doğduğu yıl içinde tahsil etmek ister. Geçici vergi olmasaydı, takvim yılını hesap dönemi olarak kullanan bir şirketin 2026 kazancının vergisi ancak Nisan 2027’de ödenirdi. Bu sistemle 2026 kazancının vergisinin büyük kısmı 2026 içinde kasaya girer.

Şirket açısından sonuç da açıktır. Geçici vergi, yıllık vergiyi büyütmez; yalnızca ödeme takvimini öne çeker. Yıl sonunda hesaplanan kurumlar vergisi ödenen geçici vergiden yüksekse fark Nisan’da ödenir, düşükse aradaki tutar mahsup ve iade konusu olur. Kurumlar vergisinin matrah ve beyan kurallarını kurumlar vergisi nedir yazımızda ayrıntılı anlattık.

Geçici vergiyi kimler öder?

Geçici vergiyi iki grup öder: kurumlar vergisi mükellefleri ve gerçek usulde vergilendirilen gelir vergisi mükellefleri. Limited ve anonim şirketler, kooperatifler ve diğer kurumlar ilk gruba girer. Ticari kazanç sahibi şahıs işletmeleri ile serbest meslek erbabı ikinci gruptadır.

Yabancı şirketler için ayrım şöyle işler. Türkiye’de kurulan yabancı sermayeli bir limited veya anonim şirket tam mükelleftir ve yerli bir şirket gibi geçici vergi öder. Yabancı şirketin Türkiye şubesi gibi dar mükellef kurumlar ise geçici vergiyi ticari ve zirai kazançlarıyla sınırlı olarak öder.

Geçici vergi kapsamı dışında kalan durumlar da vardır:

• Basit usul mükellefleri: Kazancı basit usulde tespit edilen küçük esnaf geçici vergi ödemez.
• Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri: Gelir Vergisi Kanunu’nun 42. maddesine giren bu kazançlar geçici vergi matrahına dahil edilmez.
• İşini bırakanlar: Kanuna göre işin bırakıldığı dönemi izleyen dönemlerde geçici vergi ödenmez.

Bu son madde, şirket kapatma ve tasfiye planlarında sık atlanır. Tasfiyeden vazgeçen bir kurumun geçici vergi yükümlülüğü ise vazgeçme kararının alındığı dönemin başından itibaren yeniden başlar.

Geçici vergi dönemleri ve 2026 son günleri

Geçici vergi dönemleri takvim yılını dört çeyreğe böler. Hesaplanan vergi, her üç aylık dönemi izleyen ikinci ayın 17’sine kadar beyan edilir ve aynı gün ödenir. Kanun metni beyan için 14’ünü, ödeme için 17’sini sayar; Gelir İdaresi Başkanlığı’nın rehberleri ise beyan ve ödemeyi aynı güne, 17’sine bağlar.

2022’den 2024’e kadar dördüncü dönem için geçici vergi beyannamesi verilmiyordu. 4 Aralık 2025 tarihli 7566 sayılı Kanun, mükerrer 120. maddedeki “ilk dokuz ay” sınırını kaldırdı. Böylece 1 Ocak 2025’ten itibaren başlayan dönemler için dördüncü geçici vergi beyannamesi yeniden verilmeye başlandı.

Kendisine özel hesap dönemi tayin edilmiş şirketlerde çeyrekler, özel hesap döneminin başladığı aydan itibaren sayılır. Örneğin hesap dönemi 1 Temmuz’da başlayan bir şirketin ilk geçici vergi dönemi Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarını kapsar ve son gün 17 Kasım olur. Yıl içindeki diğer beyan tarihleriyle birlikte tam takvimi vergi mevzuatı kategorimizdeki takvim yazısında bulabilirsiniz.

Geçici vergi oranı nasıl belirlenir?

Kurumlar vergisi mükelleflerinde geçici vergi oranı, o yılın kurumlar vergisi oranıyla aynıdır. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 2026 tarihli Kurumlar Vergisi Beyan Rehberi’ne göre genel orana tabi şirketler geçici vergiyi %25 ile hesaplar. Bankalar ve kanunda sayılan finans kuruluşları için bu oran %30 olarak uygulanır.

Gerçek kişilerde oran farklıdır. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Ticari Kazanç Vergi Rehberi’ne göre gerçek usulde vergilendirilen ticari kazanç sahipleri geçici vergiyi %15 oranında öder. Bu oran, gelir vergisi tarifesinin ilk dilimine bağlıdır; şahıs işletmesinin yıllık kazancı ne kadar yüksek olursa olsun geçici vergi %15’le hesaplanır.

İndirimli kurumlar vergisi oranları geçici vergiye de yansır. Rehbere göre kurumlar vergisi oranı indirimli uygulandığında kurum geçici vergi oranı da indirimli uygulanır. İhracat ve sanayi sicil belgeli üretim kazançları için geçerli indirimler, şartları sağlanıyorsa yıl içindeki beyannamelerde de dikkate alınır; bu kazançların kayıtlarda ayrı izlenmesi gerekir.

Kanun ayrıca Cumhurbaşkanı’na kurum geçici vergi oranını 5 puana kadar düşürme ve yeniden kanuni seviyeye çıkarma yetkisi verir. Dolayısıyla oranı her yıl yürürlükteki karar ve tebliğlerle kontrol etmek, eski bir orandan hesap yapmanın önüne geçer.

Geçici vergi beyannamesi nasıl hesaplanır?

Geçici vergi beyannamesi, dönem sonuna kadar oluşan kazancı yılbaşından itibaren toplayarak, yani kümülatif olarak gösterir. Birinci dönemde üç aylık, ikinci dönemde altı aylık, üçüncü dönemde dokuz aylık ve dördüncü dönemde on iki aylık kazanç üzerinden vergi hesaplanır. Bulunan vergiden aynı yılın önceki dönemlerinde ödenen geçici vergiler düşülür, kalan tutar ödenir.

Matraha giden yol yıllık kurumlar vergisine benzer:

• Dönem kârı bulunur. Bilanço esasına göre tutulan defterlerden, dönem sonu değerlemesi yapılmış kâr alınır.
• Kanunen kabul edilmeyen giderler eklenir. Vergi cezaları gibi kalemler geçici vergi döneminde de matraha geri eklenir.
• İstisna ve indirimler düşülür. Şartları sağlanan istisna kazançlar ve kanuni indirimler dikkate alınır.
• Geçmiş yıl zararları mahsup edilir. Beş yıllık süre içindeki beyan edilmiş zararlar, geçici vergi matrahından da indirilebilir.

Dönem sonu stokları istenirse yalnızca kayıtlar üzerinden tespit edilebilir; fiili sayım zorunlu değildir. Dönem içinde kesinti yoluyla ödenmiş vergiler de o dönemin geçici vergisinden mahsup edilebilir. Yurt içi asgari kurumlar vergisi kontrolü de, Kanunun 32/C maddesi gereği geçici vergi dönemlerinde yapılır.

Dört dönemlik kurgusal örnek

Kümülatif hesabın mantığını görmek için kurgusal bir örnek kuralım. Rakamlar gerçek bir şirkete ait değildir. Genel orana tabi, takvim yılını hesap dönemi olarak kullanan ve 2026’yı inceleyen bir anonim şirket düşünelim; istisna, indirim ve geçmiş yıl zararı yok sayılmıştır.

Örnekte şirket son çeyrekte 100.000 TL zarar etmiş ve kümülatif matrah düşmüştür. Dördüncü dönemde hesaplanan vergi önceki ödemelerin altında kaldığı için bu dönemde ödeme çıkmaz. Yıl boyunca toplam 325.000 TL geçici vergi ödenmiştir.

Yıllık beyannamede de matrahın 1.200.000 TL çıktığını varsayalım. Hesaplanan kurumlar vergisi 300.000 TL olur ve ödenen 325.000 TL geçici vergi bu tutardan düşülür. Aradaki 25.000 TL, aşağıda anlattığımız kurallarla önce diğer vergi borçlarına mahsup edilir, kalan kısım iade konusu olur.

Geçici vergi mahsubu ve iadesi nasıl yapılır?

Geçici vergi mahsubu, yıl içinde ödenen geçici vergilerin yıllık beyanname üzerinden hesaplanan vergiden düşülmesidir. Mahsup için geçici verginin fiilen ödenmiş olması şarttır. Tahakkuk ettiği hâlde ödenmemiş geçici vergi yıllık beyannamede mahsup edilemez.

Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120. maddesi mahsup sırasını şöyle belirler:

• Ödenen geçici vergi önce yıllık beyannamede hesaplanan vergiden düşülür.
• Mahsup edilemeyen tutar mükellefin diğer vergi borçlarına mahsup edilir.
• Bu mahsuplara rağmen kalan tutar, o yılın sonuna kadar yazılı olarak talep edilirse mükellefe red ve iade edilir.

Son madde süreye bağlıdır. Takvim yılını kullanan bir şirket 2026 için ödediği fazla geçici vergiyi, Nisan 2027’de vereceği beyannameden sonra 31 Aralık 2027’ye kadar yazılı olarak istemelidir. Bu süre kaçırılırsa iade hakkı tehlikeye girer; sahada en çok bu adımın unutulduğunu görüyoruz.

Ödenmeyen geçici vergi de kendi sonucunu doğurur. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın rehberlerine göre yıllık beyanname döneminde mahsup imkânı kalmayan, ödenmemiş geçici vergi terkin edilir (kayıttan silinir). Ancak vade tarihinden yıllık beyannamenin kanuni süresinin başladığı güne kadar gecikme zammı uygulanır.

Eksik beyanın sonucu ne olur?

Geçici vergi tahmini bir ödeme gibi görünse de beyanname gerçek kayıtlara dayanmalıdır. Kanuna göre incelemede geçmiş dönemlere ait geçici verginin %10’u aşan tutarda eksik beyan edildiği tespit edilirse, eksik kısım için re’sen veya ikmalen geçici vergi tarh edilir. Mahsup süresi geçtikten sonra bu geçici vergiler terkin edilse bile gecikme faizi ve ceza tahsil edilir.

Pratikte bu kural, “yıl sonunda nasılsa düzeltiriz” yaklaşımını riskli kılar. Amortisman, karşılık, kur farkı ve dönem sonu stok kayıtları eksik bırakılan bir çeyrekte matrah düşük çıkar. Fark %10’u aşarsa yıllık beyannamede düzelmiş olsa bile ceza ve faiz gündeme gelebilir.

Sahada sık gördüğümüz hatalar

Danışanlarımızın geçici vergi sorularında dört hata öne çıkıyor.

Birincisi, dördüncü dönemi hâlâ kaldırılmış sanmaktır; 2025’ten itibaren başlayan dönemler için Şubat ayında da beyanname verilir. İkincisi, her çeyreği bağımsız hesaplamak ve önceki ödemeleri düşmeyi unutmaktır. Üçüncüsü, nakit sıkışıklığında tahakkuk eden vergiyi ödememek ve yıl sonunda mahsup hakkını kaybetmektir. Dördüncüsü de fazla ödenen tutar için yazılı iade talebini süresinde vermemektir.

Yabancı ortaklı şirketlerde bir hata daha görüyoruz. Ana şirketin istediği aylık veya çeyreklik raporlarla geçici vergi matrahı farklı kurallarla hesaplanır. İki rakamın neden ayrıştığını açıklayan bir mutabakat tablosu, hem ana şirkete raporlamada hem de olası bir incelemede işinizi kolaylaştırır.

Geçici vergi beyannamesi, çalışan ücretlerinden kesilen vergilerin bildirildiği aylık beyannameden tamamen ayrıdır. İkisi sık karıştırıldığı için farkı muhtasar beyanname nedir yazımızda anlattık.

Akal CPA olarak geçici vergiyi her çeyrek doldurulan bir form olarak değil, yıl sonu sonucunu önceden gösteren bir ara kapanış olarak ele alıyoruz. Vergi danışmanlığı ve planlama hizmetimizde dönem sonu kayıtlarını kapatıyor, kümülatif matrahı yıllık tahminle karşılaştırıyor ve fazla ödeme riskini çeyrek bitmeden konuşuyoruz.

Son güncelleme: 17.10.2026