KDV Tevkifat Oranları ve Kısmi Tevkifat Uygulaması

KDV tevkifat oranları, kısmi tevkifata tabi bir işlemde faturada hesaplanan KDV’nin ne kadarını alıcının kesip kendi beyannamesiyle ödeyeceğini gösteren kesirlerdir. Oranlar 2/10 ile 9/10 arasında değişir ve işlemin türüne, bazen de alıcının kim olduğuna göre belirlenir. Örneğin bir bankaya verilen danışmanlık hizmetinde KDV’nin 9/10’unu banka öder; aynı hizmeti bir limited şirkete verdiğinizde ise tevkifat hiç uygulanmayabilir.

Bu yazıda oranları hizmet ve mal teslimi bazında iki tabloda topladık. Hangi alıcının tevkifat yapmak zorunda olduğunu, faturanın nasıl düzenlendiğini ve oranın uygulanmadığı durumları da örneklerle anlattık. Tevkifatlı satışlarda biriken KDV’nin geri alınmasını ise ayrı bir yazının konusu olarak bıraktık.

KDV tevkifatı nedir, oran neyi gösterir?

KDV tevkifatı nedir sorusunun kısa cevabı şudur: verginin bir kısmını satıcı yerine alıcının sorumlu sıfatıyla beyan edip ödemesidir. Satıcı faturada KDV’nin tamamını hesaplar. Alıcı, tebliğdeki oranda kalan kısmı keser ve 2 No.lu KDV beyannamesiyle vergi dairesine öder.

Oran bir kesirdir ve hesaplanan KDV’ye uygulanır, işlem bedeline değil. 7/10 oranlı bir işlemde 10.000 TL KDV hesaplanmışsa 7.000 TL’yi alıcı, 3.000 TL’yi satıcı beyan eder. Satıcı, tevkif edilmeyen kısmı 1 No.lu beyannamesinde hesaplanan vergi olarak gösterir. Beyanname tarafındaki tabloları ve satırları KDV beyannamesi rehberimizde ayrıca ele aldık.

Tebliğ bir sınır da koyar. Kısmi tevkifat uygulanacak işlemler tebliğde sayılanlarla sınırlıdır. Listede olmayan bir işlem için alıcı “bunu da keselim” diyemez; yersiz kesilen vergi sonradan düzeltme gerektirir.

Belirlenmiş alıcılar ve KDV mükellefleri: tevkifatı kim uygular?

Tebliğ, tevkifat yapacak alıcıları iki gruba ayırır ve her işlemde hangi grubun sorumlu olduğunu ayrıca yazar. Bu yüzden oran tablosunu okurken ilk bakmanız gereken sütun, alıcı sütunudur.

Birinci grup KDV mükellefleridir. Yalnızca sorumlu sıfatıyla KDV ödeyenler bu gruba girmez. İkinci grup ise KDV mükellefi olsun olmasın belirlenmiş alıcılar olarak sayılan kurumlardır.

Belirlenmiş alıcılar listesinde kimler var?

Belirlenmiş alıcılar listesi geniştir. Başlıcaları şunlardır:

• 5018 sayılı Kanun’a ekli cetvellerdeki kamu idareleri, il özel idareleri, belediye birlikleri ve köylere hizmet götürme birlikleri
• Kanunla veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurulan kamu kurumları, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
• Bankalar, sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri, kanunla kurulan emekli ve yardım sandıkları
• Sendikalar, vakıf üniversiteleri, mobil elektronik haberleşme işletmecileri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar
• Organize sanayi bölgeleri, borsalar, payları Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler ve kalkınma ajansları
• Yarıdan fazla hissesi bu kurumlara ait olan şirketler

Okul aile birlikleri ve aile hekimliği kurumları bu gruba girmez. Belirlenmiş alıcıların birbirine yaptığı teslim ve hizmetlerde de, profesyonel spor kulüpleri hariç, tevkifat uygulanmaz. Yabancı ortaklı bir şirketin halka açık ana şirketi Türkiye’de değil de yurt dışında borsaya kayıtlıysa, listedeki “Borsa İstanbul” şartını ayrıca kontrol etmenizi öneririz.

Hizmet bazında KDV tevkifat oranları: 10 örnek

Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık karşılaştığımız on hizmet türünün oranını ve tevkifatı yapacak alıcı grubunu gösterir. Oranların tamamı, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yayımladığı KDV Genel Uygulama Tebliği’nin güncel metnindeki kısmi tevkifat bölümünden alınmıştır.

Gelir İdaresi Başkanlığı’na göre karayoluyla yük taşımacılığında alıcı hesaplanan KDV’nin %20’sini öder; danışmanlık ve temizlik hizmetlerinde bu pay %90’a çıkar. Aradaki fark, satıcının tahsil edeceği KDV’yi ve dolayısıyla nakit akışını doğrudan etkiler.

Tabloda yer almayan diğer hizmetler

Tebliğde bu on hizmetin dışında beş kalem daha var:

• Yapı denetim hizmetleri: 9/10, KDV mükellefleri ve belirlenmiş alıcılar
• Fason tekstil ve konfeksiyon, fason çanta ve ayakkabı dikimi ve bu işlere aracılık: 7/10, KDV mükellefleri ve belirlenmiş alıcılar
• Turistik mağazalara turizm acentesi ve rehberlerce verilen müşteri bulma hizmeti: 9/10, KDV mükellefleri
• Profesyonel spor kulüplerinin yayın, reklam ve isim hakkı gelirleri: 9/10, KDV mükellefleri ve belirlenmiş alıcılar
• Diğer hizmetler: tebliğde ayrıca belirlenmeyen ve kamu kurumlarına, bankalara, sigorta şirketlerine verilen hizmetlerde 5/10

Kapsamı en çok karıştırılan hizmetler

Danışmanlık kalemine teknik, ekonomik, mali ve hukuki alandaki müşavirlik ve denetim hizmetleri girer; bir teslim veya hizmetin devamı olarak verilen ve bedeli ayrıca belirlenen eğitim hizmeti de danışmanlık sayılır. Avukatların yargı mercileri önünde vekâlet sözleşmesiyle verdiği hizmetlerde tevkifat yoktur, danışmanlık hizmetlerinde ise vardır. Medya takip, ilan ve reklam hizmetleri danışmanlık sayılmaz; reklam ayrı bir kalemde 3/10 oranına tabidir.

Yapım işlerinde malzeme bedeli hizmet bedelinden ayrılmaz. Müteahhit malzemeyi de kendisi sağlıyorsa, faturada malzeme ve işçilik ayrı gösterilse bile tevkifat toplam bedel üzerinden hesaplanan KDV’ye uygulanır. Temizlikte kullanılacak deterjan gibi sarf malzemesini alıcı piyasadan kendisi alırsa, o alımda tevkifat yapılmaz.

Mal teslimlerinde KDV tevkifat oranları

Kısmi tevkifat yalnızca hizmetlerde değil, bazı mal teslimlerinde de uygulanır. Bu teslimlerin neredeyse tamamında tevkifatı hem KDV mükellefleri hem belirlenmiş alıcılar yapar.

Demir-çelik kaleminde ayrıntıya dikkat edin. Münhasıran cevherden üretilen ürünün ilk tesliminde tevkifat yoktur. Ürün hurdadan ya da hurda ile cevherin birlikte kullanılmasıyla üretildiyse, ilk üreticinin teslimi dahil her el değiştirmede tevkifat uygulanır.

Tevkifatlı fatura nasıl düzenlenir?

Tevkifatlı fatura, satıcı açısından tevkifat uygulandığını kanıtlayan belgedir ve tebliğin saydığı alanları ayrıca göstermelidir. Faturada şu kalemler yer alır:

• İşlem bedeli ve bu bedel üzerinden hesaplanan KDV
• Tevkifat oranı ve alıcı tarafından tevkif edilecek KDV tutarı
• Tevkifat dahil toplam tutar
• Tevkifattan sonra tahsil edilecek toplam bedel

Borçlanılan miktar olarak faturaya tevkifattan sonra kalan tutar rakam ve yazıyla yazılır. E-fatura kullanıyorsanız, tevkifatlı faturayı işlem türüne karşılık gelen tevkifat koduyla düzenlemeniz gerekir. Kod yanlış seçilirse oran da yanlış hesaplanır ve alıcının 2 No.lu beyannamesi sizin faturanızla uyuşmaz.

Örnek hesap: bankaya verilen danışmanlık

Kurgusal bir örnek düşünelim. Bir danışmanlık şirketi bir bankaya KDV hariç 100.000 TL tutarında hizmet faturası kesiyor ve örnekte KDV oranını %20 kabul ediyoruz. Hesaplanan KDV 20.000 TL’dir.

Banka belirlenmiş alıcı olduğu için 9/10 oranında, yani 18.000 TL tevkifat yapar ve bu tutarı 2 No.lu beyannameyle öder. Danışmanlık şirketi bankadan 100.000 TL bedel ile 2.000 TL KDV, toplam 102.000 TL tahsil eder. Aynı hizmet bir limited şirkete verilseydi danışmanlıkta yalnızca belirlenmiş alıcılar tevkifat yaptığı için 120.000 TL’nin tamamı tahsil edilirdi.

KDV tevkifat oranları hangi durumlarda uygulanmaz?

İşlem tebliğdeki listede yer alsa bile tevkifatın uygulanmadığı durumlar vardır. Bunları bilmek, gereksiz kesinti ve düzeltme beyannamesi riskini azaltır.

• Fatura düzenleme sınırı: İşlemin KDV dahil bedeli, işlemin yapıldığı yıl için VUK’un 232. maddesine göre belirlenen fatura düzenleme sınırını aşmıyorsa tevkifat yapılmaz. Sınır aşılırsa tevkifat tutarın tamamına uygulanır ve bedel bu amaçla birden fazla faturaya bölünemez.
• Satıcı belirlenmiş alıcıysa: Belirlenmiş alıcılar listesindeki kurumların kendi teslim ve hizmetlerinde, alıcı kim olursa olsun tevkifat uygulanmaz. Profesyonel spor kulüpleri bu kuralın dışındadır.
• İstisna kapsamındaki işlemler: KDV’den istisna bir teslim veya hizmette vergi hesaplanmadığı için tevkif edilecek bir tutar da doğmaz.
• KDV mükellefi olmayan alıcı: Belirlenmiş alıcılar arasında yer almayan ve KDV mükellefiyeti bulunmayan alıcılar kısmi tevkifat yapmaz. Örneğin KDV mükellefi olmayan bir apartman yönetimine verilen özel güvenlik hizmetinde tevkifat yoktur.
• Mücbir sebep: Beyan ödevleri mücbir sebeple ertelenen alıcılar, bu süre içindeki alımlarında tevkifat uygulamaz. Satıcı da mücbir sebep kapsamındaysa genel hükümler geçerlidir.

Yapım işlerinde 5 milyon TL eşiği ayrıca izlenir. KDV mükellefi bir alıcıya yapılan iş başlangıçta bu tutarın altındaysa tevkifat uygulanmaz. Sözleşme bedeli güncellenip 5 milyon TL’yi aşarsa, tevkifat bu durumun ortaya çıktığı tarihten itibaren başlar.

Tam tevkifat ile kısmi tevkifat arasındaki fark nedir?

Tam tevkifatta KDV’nin tamamını alıcı beyan eder; kısmi tevkifatta ise yalnızca tebliğdeki oran kadarını. Tam tevkifat uygulanan işlemler de tebliğde sınırlı sayıda belirlenmiştir.

Başlıca tam tevkifat halleri şunlardır: Türkiye’de ikametgâhı, işyeri ve kanuni merkezi bulunmayanlardan alınan ve Türkiye’de faydalanılan hizmetler, KDV mükellefi olmayan kiraya verenden KDV mükellefi kiracının yaptığı bazı kiralamalar, KDV mükellefi olmayan amatör spor kulüpleri ve dergiler gibi mecralara verilen reklamlar ve belirli şartlarla serbest meslek işlemleri. Yurt dışından alınan hizmette alıcının KDV mükellefi olması da gerekmez. Bu hizmetleri kullanan yabancı ortaklı şirketlerde, ana şirketten gelen yönetim hizmeti faturası tam tevkifatın en sık görülen örneğidir.

İsteğe bağlı tam tevkifat

Alıcılar, yazılı bir sözleşmeyle bir yıl süreyle anlaştıkları satıcılardan yaptıkları kısmi tevkifatlı alımlarda KDV’nin tamamını kendileri beyan edebilir. Etüt-proje ve danışmanlık, tebliğde ayrıca belirlenmeyen diğer hizmetler ve Devlet Malzeme Ofisi’ne yapılan teslimler bu uygulamanın dışındadır. Alıcı, sözleşme örneğini ve satıcı listesini ilgili KDV beyannamesini vermeden önce vergi dairesine sunar. Bu yolla tevkif edilen KDV ile sınırlı olarak satıcıya iade yapılabilir.

Oranlar son yıllarda nasıl değişti?

Bugün geçerli oranların bir kısmı, tebliğde yapılan değişikliklerle belirlendi. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın tebliğ metnine düştüğü değişiklik notları bu geçmişi gösterir.

• 1 Nisan 2020’den itibaren külçe metal, bakır, çinko, alüminyum ve kurşun ürünleri ile hurda ve atık teslimlerinde oran 7/10 oldu; hurdada önceki oran 5/10’du.
• 1 Mart 2021’den itibaren bakım ve onarımda 7/10, temizlik ve çevre bakımında 9/10, fason tekstilde 7/10, baskı ve basımda 7/10 oranları uygulanmaya başladı.
• 1 Kasım 2022’den itibaren demir-çelik ürünlerinde oran 4/10’dan 5/10’a çıktı ve Borsa İstanbul’da işlem gören şirketlerin teslimleri de kapsama alındı.

Eski bir sözleşme şablonunda ya da muhasebe programında kalmış bir oran, bugün yanlış tevkifat demektir. Bu nedenle oranları yılda en az bir kez tebliğin güncel metniyle karşılaştırmanızı öneririz.

Sahada sık gördüğümüz oran hataları

Tevkifat dosyalarında karşılaştığımız hataların çoğu oranın kendisinden değil, işlemin hangi kaleme girdiğinin yanlış belirlenmesinden doğar:

• Özel sektör müşterisine kesilen danışmanlık faturasında, alıcı belirlenmiş alıcı değilken 9/10 tevkifat uygulamak
• Malzemesi müteahhide ait yapım işinde tevkifatı yalnızca işçilik tutarına uygulamak
• Kargo işletmesi yetki belgesi olan firmanın taşımasını yük taşımacılığı sayıp 2/10 kesmek
• Yapım işinde 5 milyon TL eşiğini KDV hariç tutarla hesaplamak
• Demir-çelikten mamul vida, menteşe gibi eşyada tevkifat uygulamak

Bu hatalar alıcının yersiz veya eksik tevkifat yapmasına yol açar. Yersiz tevkif edilen vergiyi düzeltmek, iki tarafın da beyannamesine dokunmayı gerektirir.

Kurgusal senaryo: aynı ayda üç farklı oran

Kurgusal bir örnekle düşünelim. Ankara’da tesis yönetimi yapan bir limited şirket, aynı ay içinde bir bankaya bina temizliği, bir kamu kurumuna klima bakım hizmeti ve özel bir lojistik firmasına personel servis taşımacılığı veriyor.

Temizlikte banka 9/10, bakım onarımda kamu kurumu 7/10, servis taşımacılığında lojistik firması 5/10 oranında tevkifat yapar. Lojistik firması belirlenmiş alıcı olmasa da servis taşımacılığında KDV mükellefleri de tevkifat yaptığı için oran değişmez. Şirketin her faturayı doğru kodla kesmesi, üç alıcının 2 No.lu beyannameleriyle kendi 1 No.lu beyannamesinin tutması için şarttır. Bu senaryo yalnızca oranların birlikte nasıl işlediğini göstermek için kurgulandı.

Tevkifatlı satışlarınızı planlarken

Oranlar sabit görünse de doğru oranı bulmak her faturada iki soruyu cevaplamayı gerektirir: işlem hangi kalemde ve alıcı hangi grupta? Tevkifat payı yüksek işlerde satıcıda zamanla devreden KDV birikir. Bu birikimin geri alınma yolunu ve sınırlarını tevkifat iadesi yazımızda ayrıntılı anlattık; KDV ve beyannamelerle ilgili diğer rehberler Vergi Mevzuatı kategorisinde yer alıyor.

Oranların ve kapsamın resmi dayanağı, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yayımladığı KDV Genel Uygulama Tebliği’nin güncel metnidir. Akal CPA olarak tevkifatlı satış yapan şirketlerde fatura kodlarının kontrolünü ve biriken KDV’nin iade sürecini birlikte yürütüyoruz; hizmet kapsamımız KDV iadesi hizmetlerimiz sayfasında yer alıyor.