Stopaj Nedir, Kira ve Ücret Ödemelerinde Nasıl Hesaplanır?

Stopaj nedir diye soran şirket sahiplerine verdiğimiz kısa cevap şudur: Stopaj, ödemeyi yapan işverenin veya şirketin, karşı tarafın gelir vergisini ödeme anında kesip onun adına vergi dairesine yatırdığı bir vergi toplama yöntemidir. Mevzuattaki adı “vergi tevkifatı”dır ve dayanağı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesidir. Vergiyi doğuran gelir karşı tarafındır, ama kesme ve yatırma sorumluluğu ödemeyi yapandadır. Bu yüzden kirayı, maaşı ya da avukatlık ücretini ödeyen şirket, kesmediği verginin hesabını da verir.

Bu yazıda stopajın mantığını, şirketlerin en sık karşılaştığı altı ödeme türündeki oranları ve brüt ile net tutar arasındaki hesabı anlatıyoruz. Beyannamenin kendisini, yani kesintilerin nasıl ve ne zaman bildirildiğini ayrı bir yazıda ele aldık.

Stopaj nedir ve neden ödemeyi yapan keser?

Stopaj, verginin gelir sahibinden değil, ödemeyi yapandan tahsil edildiği bir kaynakta kesinti sistemidir. Devlet, binlerce ev sahibini ya da serbest meslek erbabını tek tek izlemek yerine, bu kişilere ödeme yapan şirketleri vergi sorumlusu yapar. Böylece vergi, gelir elde edildiği anda ve belgeli biçimde devlete ulaşır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi kimlerin kesinti yapmak zorunda olduğunu tek tek sayar: ticaret şirketleri, kamu idareleri, dernek ve vakıflar, kooperatifler, gerçek gelirini beyan eden tüccar ve serbest meslek erbabı bunların başında gelir. Kanun metninin güncel hâline 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr) sayfasından ulaşabilirsiniz. Madde, oranları kendisi belirlemez; Cumhurbaşkanına her ödeme türü için oranı sıfıra kadar indirme veya bir katına kadar artırma yetkisi verir.

Stopaj ile tevkifat aynı şey mi?

Gelir vergisi açısından evet; “stopaj” gündelik dildeki, “tevkifat” ise kanundaki adıdır. Karışıklık KDV tarafında çıkar. KDV tevkifatında alıcı, satıcının faturasındaki KDV’nin bir kısmını kendisi beyan eder ve bu tutar KDV beyannamesi üzerinden ödenir. Gelir vergisi stopajı ise karşı tarafın gelir vergisine mahsuben yapılan kesintidir ve muhtasar beyannameyle bildirilir.

Gelir vergisi stopajı hangi ödemelerde doğar?

Gelir vergisi stopajı, kanunun saydığı bir kişi veya kurumun, yine kanunda sayılan bir ödemeyi yapmasıyla doğar. İki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: ödeyen tevkifat sorumlusu olmalı, ödeme de 94. maddenin bentlerinden birine girmelidir. Örneğin basit usulde vergilendirilen bir esnaf, dükkân kirasını öderken stopaj kesmez; çünkü kanun onu sorumlular arasında saymaz.

Kesinti “nakden veya hesaben” yapılan ödemelerde uygulanır. Kanunun 96. maddesine göre hesaben ödeme, ödeyeni karşı tarafa borçlu gösteren her türlü kayıt anlamına gelir. Yani kirayı henüz banka hesabına göndermemiş olsanız da, kira borcunu kayıtlarınıza aldığınız anda stopaj yükümlülüğü başlar. Avans olarak yapılan ödemeler de bu kapsamdadır.

Ödemenin kime yapıldığı da sonucu değiştirir. Ofisinizi bir şirketten kiralıyorsanız, kiraya veren şirketin geliri ticari kazanç sayılır ve 94. maddenin kira bendi devreye girmez; ödemeyi faturayla belgelersiniz. Aynı ofisi bir gerçek kişiden kiraladığınızda ise kira bedeli gayrimenkul sermaye iradıdır ve kesinti zorunludur.

Şirketlerin kesmesi gereken 6 stopaj türü ve stopaj oranları

Stopaj oranları, Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesine dayanan 2009/14592 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenir ve sonraki Cumhurbaşkanı Kararlarıyla değiştirilir. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın GVK 94. maddesindeki kesinti oranları tablosu güncel oranları tek belgede toplar. Aşağıdaki tablo, bir şirketin günlük işleyişinde en sık karşılaştığı kalemleri özetler.

Tablodaki oranların bir kısmı son iki yılda değişti. Kâr payı oranı Aralık 2024’te %10’dan %15’e çıktı; yıllara yaygın inşaat oranları 1 Nisan 2025’ten itibaren yeniden belirlendi; nükleer santral işleri için %1 oranı 1 Haziran 2026’dan beri uygulanıyor. Bu nedenle eski bir tablodan ya da geçen yılın muhasebe programı ayarından çalışmak, en sık karşılaştığımız eksik kesinti nedenidir.

Ücret stopajı: artan oranlı tarife

Ücretlerde tek bir oran yoktur. Kesinti, çalışanın yıl içindeki kümülatif vergi matrahına göre Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesindeki tarifeyle hesaplanır. 2026 dilimleri, 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 332 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile belirlendi: 190.000 TL’ye kadar %15, 400.000 TL’ye kadar %20, 1.500.000 TL’ye kadar %27, 5.300.000 TL’ye kadar %35, üzeri %40.

Ücret stopajında bir de asgari ücret istisnası vardır. Kanunun 23. maddesinin 18. bendine göre asgari ücretin vergi matrahına isabet eden kısım gelir vergisinden istisnadır. İşveren önce çalışanın tüm matrahı üzerinden vergiyi bulur, ardından asgari ücrete düşen vergiyi bu tutardan indirir.

Kira stopajı: kiracı şirketin sorumluluğu

Kira stopajı, şirketin bir gerçek kişiden kiraladığı iş yeri, depo, araç veya makine için ödediği bedelden kesilir. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 2026 kira geliri rehberine göre kiracı, kira ödemesinin brüt tutarı üzerinden %20 oranında kesinti yapar. Gelecek aylara ait peşin ödenen kiralar da kesintiye tabidir.

Konut kiraları çoğu zaman bu tablonun dışında kalır, çünkü kiracı bir gerçek kişidir ve stopaj sorumlusu değildir. Ancak bir şirket, çalışanına lojman olarak bir daire kiralıyorsa durum değişir: kiracı şirket olduğu için konut kirasından da kesinti yapılır. İş yeri kiralarında bedelin banka veya PTT aracılığıyla ödenmesi de ayrı bir belgeleme şartıdır; elden ödeme hem stopaj hem de gider kaydı açısından risk doğurur.

Serbest meslek ve kâr payı stopajı

Serbest meslek ödemelerinde kesinti, makbuzdaki brüt ücret üzerinden yapılır. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 2026 serbest meslek kazancı rehberine göre bu kesinti bir ön vergilemedir; serbest meslek erbabı yıllık beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup eder. Hizmeti bir limited veya anonim şirketten alıyorsanız, karşı taraf fatura düzenler ve gelir vergisi stopajı yapılmaz.

Kâr payı stopajında ise sorumlu, kârı dağıtan şirkettir. Kâr payı gerçek kişi ortağa dağıtıldığında %15 kesilir; kârın sermayeye eklenmesi dağıtım sayılmaz ve stopaj doğurmaz. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın menkul sermaye iradı rehberine göre ortak, kâr payının yarısını istisna olarak dikkate alır ve beyan ettiği durumda kesilen verginin tamamını mahsup eder.

Stopaj hesaplama: brüt ve net tutar örnekleri

Stopaj nedir sorusunun pratikteki karşılığı bu hesaptır. Stopaj hesaplama, her zaman brüt tutar üzerinden yapılır. Sözleşmede bedel net yazılmışsa, yani şirket vergiyi üstlenmişse, önce net tutar brüte tamamlanır. Gelir Vergisi Kanunu’nun 96. maddesine göre bu durumda vergi, fiilen ödenen tutar ile ödeyenin üstlendiği verginin toplamı üzerinden hesaplanır.

Kurgusal üç örnekle hesabı somutlaştıralım:

• Net kira: Bir şirket, bir gerçek kişiyle aylık net 40.000 TL kira üzerinde anlaşıyor. Brüt kira 40.000 / 0,80 = 50.000 TL olur. Şirket ev sahibine 40.000 TL öder, 10.000 TL’yi stopaj olarak vergi dairesine yatırır.
• Brüt serbest meslek ücreti: Şirket, şahıs avukatına brüt 30.000 TL ücret öder. Kesinti 30.000 x %20 = 6.000 TL’dir; avukata 24.000 TL ile varsa makbuzdaki KDV ödenir.
• Ocak ayı ücreti: Çalışanın Ocak 2026’daki gelir vergisi matrahı 51.000 TL olsun. İlk dilimden hesaplanan vergi 51.000 x %15 = 7.650 TL’dir. Asgari ücretin 28.075,50 TL’lik vergi matrahına isabet eden 4.211,33 TL düşülünce kesilecek gelir vergisi 3.438,67 TL olur.

Ücret örneğindeki matrah, brüt ücretten çalışanın SGK ve işsizlik sigortası primleri düşülerek bulunur. Yılın sonraki aylarında kümülatif matrah 190.000 TL’yi aştığında oran %20’ye çıkar ve aynı brüt ücretin neti azalır. Bordroda bu değişimi önceden göstermek, çalışanla yaşanacak “maaşım neden düştü” konuşmasını kolaylaştırır.

Kesilen stopaj nasıl beyan edilir ve ödenir?

Kesilen stopaj, kesintinin yapıldığı ayı izleyen ay muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle bildirilir ve aynı sürede ödenir. Beyan süresi, üç aylık beyan imkânı ve düzeltme kuralları için muhtasar beyanname nedir yazımıza bakabilirsiniz. Burada şunu vurgulamak yeterli: stopaj, şirketin kendi vergisi değildir ama ödenmezse borç şirketin üzerinde kalır.

Kesintiyi yapan şirketin ödemeyi belgelemesi de gerekir. Ücrette bordro, serbest meslekte makbuz, kirada ise ödeme dekontu ve kira sözleşmesi temel belgelerdir. Karşı taraf, yıllık beyanname verdiğinde bu belgelerdeki kesinti tutarlarını kendi vergisinden düşer.

Stopaj yapılmazsa sorumluluk kimdedir?

Stopaj hiç yapılmamış veya eksik yapılmışsa, eksik kalan verginin ödenmesinden ödemeyi yapan şirket sorumludur. Vergi Usul Kanunu, kesinti yapmak zorunda olanları vergi sorumlusu olarak tanımlar; vergi dairesi eksik tutarı gecikme faizi ve vergi ziyaı cezasıyla birlikte sorumludan ister. Şirket daha sonra bu tutarı karşı taraftan talep edebilir, ama bu çoğu zaman ticari ilişkide ayrı bir sorun yaratır.

Sahada sık gördüğümüz durum, net kira üzerinden anlaşılıp stopajın brüt yerine net tutar üzerinden hesaplanmasıdır. Yukarıdaki örnekte 40.000 TL x %20 = 8.000 TL kesen bir şirket, her ay 2.000 TL eksik vergi beyan eder. Bir yıl sonunda fark 24.000 TL’ye ve ceza ile faizle birlikte daha yüksek bir tutara ulaşır.

Yabancı ortaklı şirketler için ek kontrol

Yurt dışındaki bir şirkete yapılan lisans, danışmanlık ve kâr payı ödemelerinde kesinti Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30. maddesine, yurt dışında yaşayan bir gerçek kişiye yapılanlarda ise Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesine göre yapılır. Türkiye’nin ilgili ülkeyle imzaladığı çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması daha düşük bir oran öngörebilir. Anlaşma oranını uygulamak için karşı tarafın o ülkede mukim olduğunu gösteren belgenin ödeme öncesinde dosyada bulunması beklenir.

Bu ödemelerde stopaj ile KDV çoğu zaman aynı anda doğar: yurt dışından alınan hizmet için şirket sorumlu sıfatıyla KDV de beyan eder. İki yükümlülüğü aynı kontrol listesinde takip etmek, ana şirkete yapılan ödemelerde sonradan ortaya çıkan eksikleri önler.

Akal CPA olarak stopaja nasıl bakıyoruz?

Stopaj nedir sorusu kâğıt üzerinde kısa bir tanımla cevaplanır, ama uygulamada her ödeme ayrı bir karar ister. Bu yüzden stopajı, ayın sonunda muhasebe programının otomatik hesapladığı bir satır olarak görmüyoruz. Bir kira sözleşmesinin brüt mü net mi yazıldığı, bir danışmanın şahıs mı şirket mi olduğu ya da ortağın Türkiye’de mukim olup olmadığı, kesintinin tutarını baştan belirler. Bu soruların cevabını sözleşme imzalanmadan önce netleştirmek, sonradan yapılan düzeltmelerden daha az maliyetlidir.

Vergi danışmanlığı ve planlama hizmetimizde şirketinizin ödeme türlerini tek tek sınıflandırıyor, her biri için doğru oranı ve belgeyi belirliyoruz. Diğer beyan ve kesinti yükümlülüklerini vergi mevzuatı kategorimizdeki yazılardan izleyebilirsiniz.

Son güncelleme: 17.10.2026